duifpolderdijk

De positie van waterschappen ten opzichte van de provincie

De waterkeringszorg, het waterkwantiteitsbeheer en het waterkwaliteitsbeheer behoren tot het takenpakket van de waterschappen. Deze taken zijn noodzakelijk voor de watervoorziening, de inrichting, de bescherming en de reiniging van het land.†Het is gelet op de publieke belangen die moeten worden behartigd en de grote budgettaire †bedragen die in het geding zijn gewenst dat democratische controle op de juiste wijze en het juiste niveau plaats vindt.

Problemen

Maar wat zijn de huidige problemen?
∑†††††††† Directe democratische verkiezingen bij waterschappen zijn vanwege de slechte opkomst en foute stemmen niet representatief. Sommige betwijfelen zelfs of het bij een functioneel bestuur als het waterschap past om directe verkiezingen te houden.
∑†††††††† Het aantal gereserveerde zetels voor agrariŽrs, bedrijven en natuurterreinen kan†bij ons systeem met dagelijks besturen gekozen op meerderheidsbasis onevenwichtig uitpakken, waardoor de lusten en lasten verkeerd verdeeld worden.
∑†††††††† Burgers hebben moeite met de sterk stijgende waterschapsheffingen in verband met omvangrijke investeringen.
∑†††††††† Het rijk wil naar minder regelgeving en efficiŽnter gebruik van middelen (vermindering van bestuurslagen per beleidsterreinnaar twee en pooling van publieke middelen).

Oplossingen

Er zijn twee soorten oplossingen aangedragen elk met hun voor en nadelen:
1.†††††† Versterking van waterschappen ten koste van andere bestuurslagen (provincies en gemeenten)
De laatste paar jaar zijn de taken van de waterschappen in verband met de klimaatverslechtering en door nationale en †Europese (milieuregelgeving) verzwaard. Daarbij is recent ook de zorg voor het grondwater bij gekomen.†De betekenis van waterschappen wordt belangrijker als, zoals voorgesteld door deUnie van Waterschappen, het activiteitenpakket van de waterschappen verder uitgebreid wordt. Het gaat dan om de provinciale zorg voor het diepe grondwater, de zuiveringstaken van gemeenten, terwijl de belastingkantoren van gemeenten en waterschappen worden samengevoegd en vervallen de toezichtstaken van de provincie op de waterschappen (excl. het financiŽle toezicht).
Gevolgen daarvan zijn enerzijds vermindering bureaucratie doordat twee overheidslagen direct betrokken zijn terwijl efficiŽnter kan worden opgetreden. Anderzijds is een gevolg dat er geen gestructureerde onderlinge afstemming en afweging mogelijk is van de waterschapstaken met de provinciale ruimtelijke ordeningstaken, milieutaken en de taken op het gebied van weginfrastructuur. †Met andere woorden het huidige systeem van checks and balances wordt afgebroken. De vraag daarbij is of de zorg voor de gemeentelijke riolering respectievelijke gemeentelijke belastingheffing beter af is met een uitvoering door de waterschappen. De bestuurlijke prioriteiten van waterschappen en gemeenten kunnen immers verschillen.
2.†††††† Onderbrenging van waterschappen bij de provincies
Voordelen †hiervan zijn de pooling van begrotingsmiddelen en vermogens, eventueel zelfs gevolgd door afroming van middelen door het Rijk, betere afweging in onderlinge samenhang van watertaken met ruimtelijke ordenings- en milieutaken en de wegstructuur†en als gevolg van schaalvergroting mogelijk meer efficiency en professionalisering.
Door de versterking van het provinciale gezicht wordt de democratische representativiteit mogelijk groter.
Tegelijkertijd wordt het probleem van onevenwichtige besluitvorming als gevolg van de voorgeschreven democratische verkiezingen met geborgde zetels voorde categorale groepen†in combinatie met politieke en specifieke milieupartijen opgelost. Immers bij Provinciale Staten is hiervoor geen ruimte, terwijl†partijen met een beperkte missie bij de meer van belangzijnde verkiezingen minder aan de bak komen.
Nadelen zijn
Grotere †afstand van de provincie tot bepaalde uitvoerende taken (dijkbescherming en waterkwaliteit, afvalwatertransport en -zuivering) en mogelijk vermindering specifieke deskundigheid op waterschapsgebied.†Mede daardoor is er het risico dat bij calamiteiten niet afdoende kan worden gereageerd.
Het risico bestaat dat onvoldoende middelen worden uitgetrokken voor maatregelen in verband met de klimaatontwikkeling, schoon en voldoende water en verwerking van afvalwater.†Ook de gemeentelijke invalshoek waar het gaat om riolering, droge voeten en voldoende waterberging kan op provinciaal niveau in het gedrang komen.
Daarnaast zijn er technische problemen: de waterschapstaken kunnen minder goed door provincies worden uitgevoerd, omdat de grenzen van de watergebieden niet samenvallen met provinciale grenzen. Dit betekent bestuurlijke rompslomp, maar†kan worden opgelost door als provincies rekening te houden met de watergebieden binnen hun grenzen, waarbij voor provinciale grenzen heen gaande problemen specifieke afspraken tussen provincies worden gemaakt.
Het overnemen van waterschapstaken door de provincie leidt overigens niet per definitie tot een efficiŽnter en professioneler bestuur en draagt evenmin bij aan helderheid voor de burger over wat de waterschapstaken behelzen. Uiteraard is een greep in de vermogenskas denkbaar, en wordt uitgespaard op bestuurslasten maar dit kan mogelijk worden gecompenseerd doordat als gevolg van de overgang aanzienlijke kosten moeten worden gemaakt om een nieuwe organisatie belast met de bestaande waterschapstaken op te bouwen.†Dan nog moet zekerheid worden verkregen dat †de nieuwe organisatie niet minder efficiŽnt is dan de huidige.
Een variant op dit tweede model is het optuigen van eenprovinciale uitvoeringsorganisatie met waterschapstaken.†Een dergelijke uitvoeringsorganisatie is niet aantrekkelijk vanwege †de relatief grote omvang van de jaarlijks benodigde investeringen (in zuid holland over de duim gewogen minimaal rond 150 mln pj) en exploitatiebegrotingen (400 mln pj). Deze aanwending van omvangrijke publieke middelen vraagt om directe democratische controle ook al om voor de financiering aparte belastingheffing ten laste van burgers, ondernemingen en anderen plaats vindt.

Conclusies

Duidelijk is dat de modellen zowel voor als nadelen hebben. Het spreekt van zelf dat ook wel andere minder vergaande oplossingen aangedragen kunnen worden Het gaat dan met name om vergaande fusies van waterschappen en aanzienlijke bezuinigen op de investeringen en of operationele uitgaven.

 

Drs. Alphons P. Ranner is founder and director of Sovereign BV financial consultancy. His background includes many years of experience in strategic and financial management and consulting.

Leave a reply

Your email address will not be published.

You may use these HTML tags and attributes:

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>